Outeursreg

Outeursreg

Inleiding

Outeursreg in Suid-Afrika word deur die Wet op Outeursreg (1) (“die Wet”) bepaal.

Outeursreg beskerm oorspronklike werke en stel die eienaar daarvan in staat om ander te verbied om ongemagtigde kopieë, reproduksies of aanpassings daarvan te maak en/of hierdie kopieë wat outeursreg skenk, te koop aan te bied.

Outeursreg word outomaties ingevolge die Wet toegeken wanneer daar aan sekere basiese vereistes voldien word, en geen registrasie is dus nodig nie. Registrasie is trouens nie in Suid-Afrika (en die meeste lande) moontlik nie, behalwe in die geval van kinematografiese films, wat kan, maar nie hoef geregistreer te word nie.

Hoewel nie 'n vereiste nie, word 'n waarskuwing aan derde partye van die beskermde werk, soos “© 2013 Universiteit Stellenbosch Alle Regte Voorbehou”, aanbeveel.

Eienaarskap

As algemene reël is die outeur of skepper van 'n werk ook die eerste eienaar van outeursreg. Hoofuitsonderings op die reël is waar die werk in die loop van indiensneming (die werkgewer is die outomatiese eienaar) geskep is of waar sekere soort werk in opdrag gedoen word.

Waar skilderye, foto’s, portrette, rolprente of klankopnames in opdrag gemaak word, is die opdraggewende party outomaties die eienaar. Vir alle ander werke wat in opdrag gedoen word (bv. rekenaarprogramme, logo’s, webwerfkopie), moet die partye eienaarskap deur ooreenkoms bepaal, en by versuim om dit te doen, is die eerste eienaar steeds die outeur/skepper, selfs al is die werk in opdrag gedoen.

Vereistes vir outeursreg

  1. Die outeur moet in Suid-Afrika of 'n lidstaat van die Berne-konvensie (die oorgrote meerderheid van lande) woon;

  2. Die werk moet in 'n tasbare vorm verwerk word – outeursreg beskerm nie die idee nie, eerder die fisieke beliggaming daarvan;

  3. Die werk moet gepubliseer wees (d.w.s. in voldoende getalle die teikenmark beskikbaar gestel wees);

  4. Die werk moet oorspronklik wees; en

  5. Die werk mag nie immoreel of teen openbare beleid wees nie.

Die vernaamste punt vir debat is in die meeste gevalle die oorspronklikheid van die werk. Suid-Afrikaanse hofbeslissings stel 'n redelike lae drumpel vir wat “oorspronklik” beteken, met ons howe wat sê oorspronklik hoef nie “goed” of “verdienstelik” te beteken nie. Toepaslike oorwegings behels die vlak en soort poging wat aangewend is, asook die omvang waarin bestaande materiaal in die skepping van die werk gebruik is.

Soort werke

Die vernaamste werke wat deur die Wet beskerm word, behels:

  1. Literêre werke, bv. romans en poëtiese werk;

  2. Musiekwerke;

  3. Artistieke werke, bv. skilderye, foto’s, argitektoniese werke;

  4. Kinematografiese films;

  5. Klankopnames; en

  6. Rekenaarprogramme.

Duur

Die reëls verskil effens van werk tot werk, maar die algemene reël vir die duur van outeursreg is die lewe van die outeur plus 50 jaar.

Skending van outeursreg en verweer

Wanneer 'n party 'n oorspronklike werk kopieer, aanpas of reproduseer, kom dit op skending neer. Daar is 'n paar uitsonderings op hierdie basiese reël, en die gebruik van 'n werk vir navorsing, kritiek, resensie of joernalistieke doeleindes word nie as skending beskou nie.

Die invoer van grys goedere, d.w.s. die invoer van outentieke goedere maar sonder lisensie van die eienaar van die outeursreg of die lisensiehouer in Suid-Afrika om dit te doen, word deur die Wet verbied.

Eise vir skade ontstaan vanaf die datum waarop 'n kopiërende party bewus gemaak word van die eis van die eienaar van die outeursreg en die kopiërende party se beweerde skending van outeursreg.

Organisasies

'n Paar industriële liggame is gemoeid met die toepassing van outeursgeld-betalings vir die gebruik van werke met outeursreg. Dit behels:

DALRO (Organisasie vir Dramatiese, Artistieke en Letterkundige Werke)

SAMRO (Suid-Afrikaanse Musiekregte-organisasie)

SAPA (Suid-Afrikaanse Uitgewersvereniging)

MUSA (Unie vir Suid-Afrikaanse Musici)

(1) Wet 98 van 1978